TEMBIASAKUE IJEREGUA · 1877–1957
Ára ha ijerére
Paraguái retã rembiasakue ha Serafina rehegua techaukaha ojehechauka ojovái, péro ndojehe’ái: káda marandu oñongatu moõguipa ou, araka’épa ha mba’éichapa ojekuaa.
- Arakuéra oñehesa’ỹijóva
- 1877–1957
- Tembiasakue oñembohapéva
- 13
- Ijerére rehegua temakuéra
- 6
- Tetã rehegua tembiasakue
- 10
- Serafina rehegua kuatia oĩvaSerafina archivo-pe oĩ marandu ypy omoañetéva.
- Paraguái ijeréreTetã rembiasakue, he’i’ỹre Serafina oĩhague personalmente.
- Jeporeka porandu ojepe’ávaMarandu ojoavýva ne’ĩra oñemyesakãiva corpus-pe.
PARAGUÁI UPE ÁRAPE
Peteĩ tekove rembiasakue ndoikói ijeheguínte.
Pa tetã rehegua tembiasakue ohechauka Serafina rekove oikoha Paraguái ñemyatyrõ, institución, ñorairõ ha léi ha viru ñemoambue apytépe. Ko arakuéra ojoja hekovépe oikóva ndive, péro oñondive oikoha nde’iséi peteĩ omboheñoiha ambuépe térã ha’e oĩhague peteĩ aty térã postura-pe.
PETEĨ TEKOVE PETEĨ TETÃ OKAMBIÁVAPE
Paraguái ñemyatyrõ guive 1957 peve.
Serafina imitã ha oñemoarandu aja, Paraguái oñemyatyrõ jey gueteri Triple Alianza Ñorairõ Guasu rire. Umi ary rupi oñemohenda jey tetã remimoĩmby ha mbo'ehao. Universidad Nacional de Asunción oñemopyenda ary 1889-pe, ha upe rire oikuave'ẽ tetãme profesión rehegua ñemoarandu, Serafina avei ojapova'ekue Derecho-pe. Umi mba'e oiko hague peteĩ época-pe oipytyvõ jaikuaa hag̃ua pe contexto; ndaha'éi techaukaha opa tetã ñemoambue omoheñói hague Serafina rembiasakue.
Serafina oñemoarandu ha oñepyrũ omba’apo tetãyguakuéra apytépe peteĩ política ndoikoporãiva árape. Revolución 1904 ogueru ñorairõ ha estado de sitio, Serafina oñemoaranduve aja ha Colegio Mercantil oñemohenda ñepyrũme. Upe rire kuatia ohechauka chupe institución-pe: omoakã Colegio, oĩ Consejo Nacional de Educación-pe 1908-pe, ha omba’apo mbo’e, administración pública ha derécho oñembojoajuhápe.
Mokõi arakuéra joavy hesakãve kuñanguéra derecho político rehe. 1910-pe Serafina ojerure kuñanguéra ikatu hag̃ua ovota ha ojeporavo autoridad-rã. Paraguái léi omoneĩ kuña ha kuimba’e derecho ha obligación político ojoja hag̃ua Ley Nº 704 rupive, 1961-pe, irundy ary ha’e omano rire. Upe arakuéra joavy nde’iséi Serafina ñe’ẽ omboheñói hague upe léi; ohechauka mba’éichapa heta ary rire oñemoneĩ umi derecho ojeruréva.
Hekove mbyte rire tetãme oiko heta ñemoambue guasu: Guerra del Chaco, ñorairõ civil 1947-pegua, peso rangue guaraní viru, Banco Central ñemoñepyrũ ha 1954 guive Alfredo Stroessner gobierno ñepyrũ. Ko corpus-pe ndaipóri kuatia ohechaukáva Serafina personalmente oĩhague ko’ã mba’épe. Upévare oñemoĩ ko’ápe tetã rembiasakue ramo: oipytyvõ jaikuaa hag̃ua mba’e tetãmepa oikove, ndaha’éi hembiapo personal ramo.
Ko pa tembiasakue oúva oñemboheko peteĩteĩ, oñongatu iñemyesakã paha ha marandu ypy peteĩteĩ.
CTX-NAT-001 · 1870–1890 arykuéra
Peteĩ tetã oñemyatyrõva gueteri
Triple Alianza ñorairõ rire, heta ary pukukue oñemohenda jey institución, política ha mbo’ehao. Serafina okakuaa upe sociedad ñorairõ rireguápe, ndaha’éi umi oñorairõ va’ekue generación-pe.
Ohechauka imitãha ha iñemoarandu oikoha Paraguái oñemyatyrõhápe institución republicana ha mbo’ehao.
Tetã rembiasakue: ndoje’éi Serafina ohasa hague personalmente 1864–1870 ñorairõ.
CTX-NAT-002 · 24 jasyporundy 1889
Universidad Nacional de Asunción oñemoñepyrũ
UNA oñepyrũ oficialmente 1889-pe, omoheñói tetãme ñemoarandu profesional renda pyahu, derécho ha ciencia social avei.
Oipytyvõ jaikuaa hag̃ua universidad ñemohenda, upéi Serafina oñemoarandu haguépe derécho.
Ára ojoja haguére nde’iséi Serafina oĩhague matrícula-pe, oguerekoha vínculo personal térã upe mba’e omoheñói hague hembiasakue.
CTX-NAT-003 · jasypoapy–jasypakõi 1904
Revolución ha política ñemoambue
Marandu diplomático upe ára guare ohechauka revolución, estado de sitio ha ñorairõ oiko hague 1904-pe. Upe arýpe opa ñorairõ ha oñepyrũ política ñemoambue.
Ojoja Serafina derécho ñemoarandu ha Colegio Mercantil oñemohenda aja, oipytyvõ jaikuaa hag̃ua institución ndaiporiha py’aguapy upe árape.
Ára ojoja haguére ndaikatúi oje’e Serafina oĩhague partido-pe, oguerekoha postura política térã oikehague ñorairõme.
CTX-NAT-004 · 1910 → 1961
Kuñanguéra ciudadanía derecho político ojoja mboyve
1910-pe Serafina ojerure kuñanguéra ikatu hag̃ua ovota ha ojeporavo, Paraguái léi ne’ĩra omoneĩ derecho ha obligación político ojoja. Ley Nº 704 omoneĩ 1961-pe.
Ohechauka mba’éichapa 1910-pegua hembiaporã oĩ tembiasakuépe, he’i’ỹre derecho ñemoneĩ oho hague peteĩ tapénte.
1961-pegua léi ha’e peteĩ marandu jurídico upe riregua, ndaha’éi Paraguái kuñanguéra tembiasakue social ha político pukukue.
CTX-NAT-005 · 1932–1935
Guerra del Chaco
Paraguái ha Bolivia oñorairõ Guerra del Chaco-pe ary 1932 guive 1935 peve. Jasypoteĩ 12 ary 1935-pe oñemboheraguapy peteĩ protocolo py'aguapy rehegua. Yvy rembe'y ñemohenda oñemoañete upe rire.
Ha’e tetã rembiasakue tuicháva Serafina kakuaa aja.
Ko corpus-pe ndaipóri kuatia ohechaukáva Serafina oñorairõ hague. Upévare oñemoĩ tetã rembiasakue ramo, ndaha’éi hembiasakue personal ramo.
CTX-NAT-006 · 1936
Ñorairõ rire política ára pyahu
Guerra del Chaco rire, Paraguái ohasa peteĩ etapa pyahúpe, política ha tetã remimoĩmby ñemoambue reheve. Ary 1936 ha'e peteĩ ára tuicháva upe ñemoambuépe.
Oipytyvõ jaikuaa hag̃ua tetã Serafina oikove, ohai ha omba’apo haguépe tetãyguakuéra apytépe.
Ndoje’éi Serafina mba’épa opensa umi gobierno rehe, ndaipóriramo kuatia heseguáva.
CTX-NAT-007 · 5 jasypa 1943
Peso-gui guaraní-pe
Decreto-Ley Nº 655 omoĩ guaraní viru pyahu ramo 1943-pe; umi billete ypy oñepyrũ ojeporu 1944-pe.
Omyesakã mba’érepa honorario ha sueldo yma guare oĩ peso-pe ha ndaikatúi oñemoĩ ₲ ta’anga ndive.
Virukuéra ymaguare oñeñongatu viru ypykuépe; ko’ápe noñekalkulái ko’ág̃agua mba’e jogua rehegua.
CTX-NAT-008 · 1947
Ñorairõ civil
Ñorairõ civil 1947-pegua omoambue tuicha política ha sociedad Paraguáipe.
Ha’e tetã rembiasakue Serafina hekove paha pa ary aja.
Serafina oĩhague 1947-pe peteĩ tembiapópe oñeheka gueteri; upévare ndojehechaukái mba’e añetegua ramo.
CTX-NAT-009 · 25 jasyapy 1952
Banco Central del Paraguay oñemoñepyrũ
Banco Central del Paraguay oñemoñepyrũ 1952-pe, heta ary guaraní viru oñemoĩ rire.
Oipytyvõ jaikuaa hag̃ua viru institución ñemoambue Serafina hekove paha aja.
Ko’ãva institución rembiasakue; ndoje’éi Serafina oguereko hague vínculo personal Banco Central ndive.
CTX-NAT-010 · 1954–1957
Serafina hekove paha ha política ára pyahu
Alfredo Stroessner oñemoĩ gobierno-pe 1954-pe, oñepyrũ política ára pyahu tetãme. Serafina omano jasyporundy 1957-pe.
Ohechauka hi’ára paha tetã rembiasakue ndive, he’i’ỹre oguereko hague vínculo personal.
Ndaipóri kuatia ohechaukáva'ỹre ndoje'éi Serafina oipytyvõ térã oñemoĩ hague pe gobierno pyahu rehe, oñemoirũ hague tetã remimoĩmby ndive térã oguereko hague peteĩ postura política.
OÑONDIVEPA JEHECHA
Ndaha’éi ára lista añónte.
Arakuéra oñemohenda rupi jahecha mba’e kuatia peteĩteĩ ndohechaukáiva: Serafina oikove Paraguáipe mbo’ehao, léi, viru ha política participación tuicha okambiávo. Ko ñemombyky ombojoaju upe arakuéra, he’i’ỹre peteĩ oiko haguére ambue oiko hague.
Okakuaa tetã institución oñemyatyrõ aja.
Triple Alianza ñorairõ riregua arakuéra ha’e Serafina mitã ha imitãrusu aja tetã ijerére. Universidad Nacional de Asunción oñemoñepyrũ 1889-pe, mbo’ehao institución ñemohenda apytépe. Serafina derécho-pe oñemoarandúvo, universidad Paraguáipe pyahu gueteri. Upéva oipytyvõ jaikuaa hag̃ua mba’érepa iñimportánte heñemoarandu derécho-pe, péro nde’iséi tetã rembiasakue añónte omyesakãha hekovekue.
Ñorairõ rireUniversidad · 1889Ñemoarandu oñemohenda jey jepi tetã ryepýpe.
Serafina rembiasakue kuatia rupive ojekuaáva ombojoaju iñe'ẽ temimbo'e ramo ary 1898-pe, Colegio Mercantil, mbo'ehára ha mba'apohára repykue rysýi ary 1906-pegua, Consejo Nacional de Educación-pe hembiapo ary 1908-pe, mbo'epy ñemohenda rehegua expediente ary 1910-pe ha Colegio rembiapo upe rire. Oñondive, umi kuatia ohechauka ñemoarandu ndaha'éi tembiasakue jerére oĩva añónte: upépe oñembojoaju tembiapo, tetã remimoĩmby, profesión rehegua ñemoarandu ha reforma. Kuatia ndoikuaaukái jave arange térã mávapa ojapo peteĩ mba'e, ko página oheja pe porandu ojepe'áva.
Idea ikatu tenonde ohóvo léi ñemoneĩgui.
Corpus ohechauka Serafina ojerure hague 1910-pe kuñanguéra ikatu hag̃ua ovota ha ojeporavo. Derecho ha obligación político ojoja léi rupive oñemoneĩ 1961-pe, Ley Nº 704 rupi, ha’e omano rire. Ko arakuéra joavy ohechauka hembiapo iñimportancia, nde’íri derecho ohupytyha peteĩ tapénte térã peteĩ tapicha rembiapo rupive año.
1910 → 1961Hekove kakuaa aja tetã okambia jey.
Guerra del Chaco, ary 1947-pegua ñorairõ civil ha guaraní viru ñepyrũ oiko Paraguáipe Serafina hekove pahápe. Umi mba'e tetã rembiasakuépe ojehuva'ekue oipytyvõ oñemoĩporã hag̃ua kuatia, sueldo, institución ha arange. Péro umi hecho tetãme guare ndaha'éi ijeheguiete Serafina rekove personal rehegua: ndaja'éi ha'e oike, oipytyvõ térã oñemoĩ hague peteĩ aty rehe oĩ'ỹre kuatia omoañetéva.
Chaco · 1932–1935Guaraní · 1943–19441947ARAKUÉRA ÑEMOHENDA
Peteĩ tekove hi’arépe.
Ko arakuéra oñemohenda ombojoavy Serafina rehegua tembiasakue oĩva kuatiápe, Paraguái rembiasakue ha porandu ne’ĩra hesakãiva.
9 jasyporundy 1877
Serafina rehegua kuatia oĩva
Serafina Dávalos heñói
Nacimiento kuatia Rosemary Dávalos ojuhúva ha MUPA omoherakuãva omombe’u Serafina heñói hague 9 jasyporundy 1877-pe, Ajos-pe. 1883 arange Parker omyasãiva ha upéi ñemandu’a pública-pe oñembojeýva ojeñongatu mba’éichapa oñemoĩ va’ekue arange yma ramo, ndaha’éi arange ojojáva 1877 ndive.
1898
Serafina rehegua kuatia oĩva
Temimbo’e ha oradora opavavépe
Serafina oike temimbo’e ha oradora ramo peteĩ aty oficial 1898-pe, archivo kuatia ohechaukaháicha.
- Ñemoarandu
1904 térã 1905
Jeporeka porandu ojepe’áva
Colegio Mercantil de Niñas oñepyrũ
Marandu ypy ojehecháva rehe, Colegio Mercantil de Niñas oñepyrũ 1904 térã 1905-pe. Arange ne’ĩra hesakã.
Porandu ojepe’áva · ne’ĩra hesakã
- Ñemoarandu
jasypokõi 1906
Serafina rehegua kuatia oĩva
Colegio Mercantil sueldo lista
Sueldo lista jasypokõi 1906-pegua ohechauka Serafina omoakãha Colegio Mercantil ha umi sueldo oñepagaha peso moneda nacional-pe, archivo rehegua marandu ramo.
- Ñemoarandu
- Economía ha viru
1907
Serafina rehegua kuatia oĩva
Humanismo: ñemoarandu, derécho ha Constitución
Humanismo tesis oñemoherakuãva 1907-pe oñe’ẽ ñemoarandu, derécho ha Constitución rehe, hembiapokue ryepýpe.
- Ñemoarandu
- Derécho ha ciudadanía
15 jasypokõi → 13 jasypa 1908
Serafina rehegua kuatia oĩva
Consejo Nacional de Educación
15 jasypokõi 1908-pe Serafina oñenombra Consejo Nacional de Educación-pe, upe aty ijapytépe ndaipórirõguare miembro, renuncia térã cese rire. 13 jasypa upe arýpe peteĩ decreto omoneĩ iñrenuncia.
- Estado instituciónkuéra
- Ñemoarandu
jasypo–jasypoapy 1910
Serafina rehegua kuatia oĩva
Plan de estudios ha Ejecutivo autoridad
Jasypo 12 ary 1910-pe, Consejo omondo Ministerio-pe peteĩ propuesta, opokógui Léi jasypo 1 ary 1909-pegua reglamentación rehe. Decreto jasypoapy 6 ary 1910-pegua ombojoaju Colegio Mercantil Colegio Nacional de la Capital rehe, Ejecutivo poguýpe oĩva decisión rupive.
- Ñemoarandu
- Derécho ha ciudadanía
- Estado instituciónkuéra
- Paraguay
1915–1916
Serafina rehegua kuatia oĩva
Colegio Mercantil oho hese
Upe ára kuatia ohechauka Colegio Mercantil omba’apo meme hague 1915 ha 1916 mbytépe.
- Ñemoarandu
1920
Serafina rehegua kuatia oĩva
Mbo’ehára licencia ha jubilación
Kuatia 1920-pegua omombe’u mbo’eharakuéra licencia ha jubilación tetãme.
- Economía ha viru
- Ñemoarandu
1920–1921
Serafina rehegua kuatia oĩva
Colegio oho hese ha oñemohenda jey
Archivo kuatia ohechauka Colegio Mercantil oho hese 1920-pe ha oñemohenda jey 1921-pe.
- Ñemoarandu
1951–1957
Serafina rehegua kuatia oĩva
Liga Paraguaya Pro Derechos de la Mujer
Serafina rembiapokuéra Liga Paraguaya Pro Derechos de la Mujer-pe oĩ kuatiápe 1951–1957 mbytépe.
- Derécho ha ciudadanía
TEMAKUÉRA
Poteĩ tape jahecha hag̃ua upe ára.
Ndaha’éi capítulo oñembotýva: ha’e poteĩ jeikeha archivo peteĩme, ñemoarandu, derécho, táva, economía, Estado ha ñorairõ rupive.
Mbo’ehao, programa ha ñembojoapy
Ñemoarandu
1896-pe oñejerure Escuela Normal ñemoñepyrũ guive Colegio Mercantil oho hese 1915–1921 peve: ñemoarandu ha’e upe ára tembiasakue oĩva kuatiápe.
Léi, derecho ha Constitución
Derécho ha ciudadanía
Humanismo (1907) ombojoaju ñemoarandu, Derecho ha Constitución rehegua hemiandu. Decreto ary 1910-pegua ohechauka Ejecutivo ikatuha odesidi mbo'epy ñemohenda rehe. Liga ary 1951–1957-pegua omba'apo kuñanguéra derecho rehe.
Táva guasu ha institución
Paraguay
Táva guasu institución oĩva archivo-pe: Consejo Nacional de Educación (1908) ha Colegio Nacional de la Capital, ojehechaukáva decreto 1910-pe.
Sueldo, jubilación ha viru
Economía ha viru
Sueldo lista jasypokõi 1906-pegua ohechauka peso moneda nacional-pe oñepagaha; upéva marandu kuatia rehegua, ndaha’éi economía tuichakue ñehesa’ỹijo. Licencia ha jubilación mbo’ehára rehegua 1920-pe ombojoapy marandu.
Consejo, Ministerio ha Ejecutivo
Estado instituciónkuéra
Consejo Nacional de Educación (1908) ha decreto jasypoapy 6 ary 1910-pegua: Ejecutivo ikatu odesidi mbo'epy ñemohenda rehe, ha Colegio Mercantil oñembojoaju Colegio Nacional de la Capital rehe.
Ñorairõ civil ha Pro-Paz
Ñorairõ
Comisión Pro-Paz 1904-pegua oĩ upe ára ñorairõ civil aja; Serafina oikehague oñemombe’u marandu ypy mokõihápe, ha oñeheka gueteri.
JEPOREKA ÑEMOHENDA LÍMITE
Mba’épa ko mapa ndoje’éi.
Ko mapa nde’íri Serafina oguereko hague vínculo Guerra del Chaco ndive, nombohasái viru yma guare ko’ág̃agua jogua poder-pe, ndoha’angái táva rape ha noñemoĩri tetã mba’e oikóva Serafina rehe, ndaipóriramo kuatia omoañetéva.