Guaraní: ko ñeʼẽasa oñehesaʼỹijóta gueteri.

Eheka

Eheka koʼápe tembiasakue ha kuatia.

12 / 41

SERAFINA / ÑEMOAG̃UI

Serafina Dávalos

Peteĩ tekove ombopeʼáva tape.

Abogáda, mboʼehára ha kuñanguéra rekopy rehe ojepyʼamongetáva Paraguáipe. Jaikuaávo Serafínape, ñaporandu jey tekomboʼe, sãso ha tekojoja rehe.

Tekove rapykuere · ypykuatia

40 mba'e ojehuva'ekue hekovépe, ypykuatia ha porandu ne'ĩrã oñembohováiva reheve.

Eñepyrũ ko tape
Serafina Dávalos raʼanga
Serafina Dávalos raʼangaApohare ndojekuaái · Wikimedia Commons ↗CC BY-SA 4.0

Oñemoneĩvaʼerã gueteri

tekove mapa · 01

Ñepyrũ

Heta ary aja Serafina rembiasakue he’i heñói hague 1883-pe. Peteĩ nacimiento kuatia Rosemary Dávalos ojuhúva ha MUPA omoherakuãva omombe’u katu heñói hague 9 jasyporundy 1877-pe, Ajos-pe (ko’ág̃a Coronel Oviedo). Ko jehai oiporu 1877 arange kuatia rupive oñemoneĩva ramo; 1883 opyta oñemyesakã hag̃ua mba’éichapa oñemyasãi upe arange ymaguaréva.

Kuatia jehechauka

Kuatia

Ko nacimiento kuatia ra’anga ojehechauka kompleto ikatu hag̃ua pe omoñe’ẽva ohecha hag̃ua kuatia voi.

tekove mapa · 02

Eaprende, embo’e, eñe’ẽ

Opa rire ary 1890, Serafina ojehechaukáma espacio público-pe, ndaha'éi temimbo'e ramo añónte. Peteî crónica ary 1898-pe guare omoî chupe simultáneamente Escuela Normal ha Colegio Nacional-pe ha opresenta ojeporavóva ramo oñe'ê haguã Presidente renondépe. Upérõ prensa ogueromandu'a capacidad intelectual orekóva ha oñeimagina educación superior ichupe guarã oî jave acceso kuñanguéra ko'ã carrera excepcional gueteri.

Ary 1903-pe, Serafina oñepyrũ oñe'ẽ público-pe hembiapo ha iñemoarandu rehe. Iñe'ẽ El feminismo, Sociedad de Estudiantes de Derecho ombosako'íva ha revista Nosotras de La Plata omoherakuãva upe rire, oñemoĩ joja'ỹ rehe. Upe jehaípe ha'e he'i omba'apoha peteĩ mbo'ehao comercial mitãkuñanguérape g̃uarã omopyenda hag̃ua. Ijehai, iñemoarandu derecho rehegua ha mbo'ehao ñemopyenda ha'e peteĩ tape hekovépe.

19 jasyrundy ary 1898 -pe (facsímil; pie: 18 jasyrundy)

Temimbo'e ha orador público Presidente renondépe (1898) .

Crónica facsímil El Pueblo (19 de jasyrundy de 1898) omombe'u Serafina temimbo'e Escuela Normal ha simultáneamente Colegio Nacional-pe, oiporavóva oñe'ê haguã Presidente renondépe, ha omomba'e guasu iñe'ê ha iñarandu, avei opropone posible futuro doctorado medicina térã derecho ha ciencias sociales-pe.

Jasypoapy–jasypakõi ary 1903-pe

Feminismo: 1903 conferencia ha publicación Nosotras-pe

Ko amandaje Feminismo oñemoherakuã La Democracia-pe (19 de jasypoapy ary 1903) ha ojejapo Sociedad de Estudiantes de Derecho pytyvõ rupive heta ha ojeporavóva renondépe, sa’i kuña; Ko jehaipyre ojeserializa Nosotras (La Plata)-pe, número 46, 47 ha 49 jasypateĩ ha jasypakõi 1903-pe.

Jasypoapy ary 1903-pe

Omoherakuã tembiapo omoheñói haguã Colegio Mercantil (1903) .

Feminismo (1903)-pe, Serafina Dávalos omombe’u omba’apo hague ymaite guive omoheñói haĝua peteĩ Mbo’ehao Mercantil mitãkuña’ípe ĝuarã. Ko texto oacredita autorización ha intención fundadora orekóva, ndaha'éi fecha de apertura establecimiento.

Kuatia jehechauka

Prensa ha ta’anga

Mbohapy kuatia rehegua marandu ohechauka Serafina rekove rehegua ára iñambuéva: oñemomba'e hague chupe público-pe ary 1898-pe, maranduhaipyre Buenos Aires-pegua omoherakuãva ta'anga ary 1908-pe ha kuatia identidad ary 1943-pegua ñemoha'anga. Umi ficha ombojoavy kuatia ypykue yma guare ha umi ñemoha'anga ko'ág̃agua.

1895

PROMOCIÓN DE PRECEPTORS-KUÉRA REHEGUA

Peteĩha calificación mbo’epy rehegua.

Jeporeka tembiasakue rehegua ohechauka Serafina oĩ hague mbohapyha aty Curso de Preceptoras-pe ary 1895-pe. Upéva ndohechaukái omohu'ã hague Escuela Normal-pe iñemoarandu upe arýpe; upe ñemohu'ã oiko upe rire.

Fuentes-kuéraSRC-064SRC-170

22 jasypateĩ ary 1898-pe

MBO'EHÁRA ÑEMOARANDU ÑEMOHU'Ã

Ambue mba’e iñimportantevéva, mbohapy áño rire.

Kuatia ypykue ohechauka mbo'ehára ñemoarandu aty ary 1895-pe ha omohu'ã hague ñemoarandu ary 1898-pe ha'eha mokõi mba'e iñambuéva. Mokõive arange ojehechaukávo noñembojoajúi mokõi etapa peteĩ mba'e oikóvaicha.

Fuentes-kuéraSRC-064SRC-170

18/19 jasyrundy ary 1898-peKuatia ndojehechaukáiva ra'anga ypy

Tavayguakuéra · recepción pública peteĩ discurso rehegua

El Pueblo opresenta Serafina temimbo'e ramo Escuela Normal-pe ha, upekuévo, Escuela Nacional-pe; Ko crónica omomba'e guasu iñe'ê ha capacidad intelectual orekóva. Edición 2025 omantene discrepancia interna: peteî nota editorial ohechauka 18 de jasyrundy, péicha encabezado ojoajúva facsímil ohechakuaa 19 de jasyrundy.Ko sitio omantene ojehecha upe diferencia omoambue rangue fecha cerrada.

El Pueblo, jasyrundy 1898 · facsímil ojejapo jey edición Arandurã 2025-pe

Fuente canónica reheguaSRC-020

22 jasymokõi ary 1908-peKuatia ndojehechaukáiva ra'anga ypy

PBT 171 · Invitado ojehecharamóva

Revista PBT omoherakuã Serafina ra'anga oime jave Buenos Aires-pe. Ko proyecto oñongatu reproducción oikéva edición Arandurã 2025; pe página PBT original opyta peteĩ meta adquisición rehegua. Umi declaración comparativa oîva nota-pe oñetrata atribución de prensa ramo 1908 guive, ndaha'éi hecho establecido.

PBT no. 171, 22 de jasykõi de 1908 · reproducción en Arandurã edición 2025, pág. 120 rehegua

Fuente canónica reheguaSRC-020

Jasypateĩ ary 1943-peKuatia ndojehechaukáiva ra'anga ypy

Tarjeta de identidad · ta’anga ary 1943 guive

Edición 2025 omoheñói jey peteî retrato cédula de identidad Serafina orekóva leyenda jasypateĩ 1943. Ko corpus ohai ko reproducción, pero ko'ágã peve noñongatúi registro de identidad original ni contexto documental suficiente omopu'ã jey haguã registro completo.

Cédula de identidad raʼanga · oñeguenohẽ jey Arandurã edición 2025-pe

Fuente canónica reheguaSRC-020

tekove mapa · 03

Colegio Mercantil: peteĩ institución oñemomýiva

Colegio Mercantil de Niñas ndaha'éikuri mba'e michĩmínte Serafina rekovépe: heta ary omba'apo hague hese. Ndojekuaái gueteri pe mbo'ehao oñepyrũpa ary 1904 térã 1905-pe. Upéicharõ jepe, maranduhaipyre ary 1905-pegua ombohéra Serafina motenondehára ramo, omohenda mbo'epy repykue peteĩ jasýpe ha oikuave'ẽ oñemoarandu hag̃ua hepyme'ẽ'ỹre umi ndaikatúivape opaga. Ary 1906-pegua planilla ohechauka mbo'ehára, hembiapo repykue ha Honoria Balirán mbo'ehára ha secretaria ramo.

Peteî kuatiahaipyre ofirmava'ekue Serafina ary 1907-pe ome'ê hetave jesareko proyecto rehe: omombe'u tekombo'e gratuito, dependencia subsidio estatal rehe, ha peteî plan pyahu ojejapóva oestudia rire modelo mbo'ehao comercial Bélgica, Francia, Estados Unidos ha Argentina-pe. Ko mbo’ehao osegi ojoaju Estado ndive, ohupyty incorporación académica Escuela Nacional-pe ary 1910 jave, oñemotenonde activo 1915–1916 ha oime gueteri lista-pe idirector jasyteĩ 1921 jave, reorganización ohai mboyve upe arýpe voi.

1904 térã 1905 (fundación ha apertura oîva disputa-pe)

Porandu ojepe'áva

Oñemopyenda ha ojeipe’a Colegio Mercantil: 1904 versus 1905

Ypykuatia-kuéra ndojoajúi arangépe: MBO'E (2019) omoĩ pe ñepyrũ ary 1904-pe; edición 2025 ombyatýva he'i oñepyrũ hague jasyapy 1904-pe, ha ambue jehaikuéra omoĩ 1905-pe. Peteĩ maranduhaipyre upe ary 1905-pegua ohechauka mbo'ehao omba'apo hague tapichakuéra renondépe. Ndojekuaái gueteri araka'épa oñepyrũ, araka'épa ojeavri público-pe ha araka'épa ojehechakuaa oficialmente.

1905 (Tribune, número 1 guive 3 peve)

Mercantile College omoherakuã ary 1905 jave Serafina ndive Director ramo

Tribuna de los intereses del Paraguay (1905) omoherakuã Colegio Mercantil de Niñas, omoîva Serafina Dávalos Directora ramo, omoî peteî honorario mensual 30 pesos moneda nacional ha consigna "Gratis para los pobres"; Pe primer número de la volúmen oreko fecha 3 de jasyapy de 1905-pe.

Jasypokõi ary 1906-pe

Jevy jasypokõi ary 1906-pe: Serafina ñe'ê ha Honoria rembiapo

Marandu gasto mensual jasypokõi 1906-pe guarã (Archivo Nacional, PY ANA SE-MJ-456-1-106) ome'ê crédito Serafina Dávalos-pe Directora Escuela Mercantil de Niñas ha ohai Honoria Balirán mokõi cargo ojepagávape: mbo'ehára gramática mokõiha arýpe ha secretaria. Péva peteî hecho institucional.

8 jasykõi ary 1907-pe

Kuatia ofirmava’ekue Ministerio-pe: aumento subsidio ha plan pyahu (1907) .

Serafina Dávalos, Directora ramo Colegio Mercantil de Niñas-pe, ofirma peteî kuatiañe'ê 8 de jasykõi 1907-pe ojeruréva ojehupi haguã subsidio mensual 3.500 guive 5.500 pesos peve 1 de jasyapy guive, odeclara tekombo'e gratuito ha subsidio estatal ha'eha fuente única recurso orekóva, ha oargumenta oestudia mbo'ehao comercial Bélgica, Francia, Estados Unidos ha Argentina-pe oformula mboyve pe plan pyahu.

6 jasypoapy ary 1910-pe

Decreto ary 1910-pe guare: plan de estudio ha oike Escuela Nacional-pe

Registro Oficial ary 1910-pe ohai pedido ojapóva Director Escuela Mercantil de Niñas omoambue haguã plan de estudio ha decreto 6 de jasypoapy 1910 omonéîva, odisponéva ojejapo haguã exámenes según plan pyahu ha he'i mbo'ehao "oñemoîva Escuela Nacional de la Capital-pe". Kóva peteî incorporación académica ha administrativa, ndaha'éi extinción ni fusión institución-pe.

1915–1916

Colegio Mercantil: continuidad ha escala, 1915–1916

Marandu ha publicaciones oficiales 1915–1916 ohechauka Escuela de Niñas Mercantil actividad ha omantenéva Serafina Dávalos directora ramo.

Jasyrundy–Jasypa ary 1920-pe

Licencia ha jubilación profesión nacional docente ary 1920 jave

Mbohapy decreto 1920 guive documento licencia ha upéi jubilación Serafina Dávalos educadora ramo profesión nacional docente-pe guarã.

Jasyteĩ–Jasyrundy ary 1921-pe

Colegio Mercantil: continuidad jasyteĩapýpe ha ombotove jasyrundy ary 1921-pe

Ministerio oñe'ê gueteri Serafina-pe directora ramo Colegio Mercantil de Niñas 26 ha 27 jasyteĩ jave; Ára 1 de jasyrundy, marandu presidencial omombe'u ombotovéha Escuela Mercantil de Niñas Escuela de Comercio-pe.

Kuatia jehechauka

Colegio kuatiápe

Umi kuatia expediente ohechaukáva mba'éichapa oñeinskrivi administrativamente Colegio Mercantil de Niñas. Oñepresenta documento ramo, ndaha'éi ilustración ramo tekove ára ha ára rehegua.

1906Ypykuatia mba’e

Forma Colegio Mercantil Mitãkuña'i rehegua

Hoja escaneada nómina oficial Colegio Mercantil de Niñas jasypokõi 1906, orekóva columna nómina ojehaíva ipo rupive.
PyKo formulario oñeñongatúva Archivo Nacional-pe opermiti jasegui institución umi primeros años, orekóva nómina registrada mburuvichakuéra mbo'ehaópe.

Archivo Nacional del Paraguay · mbo’ehao kuatia, jasypokõi 1906

Fuente canónica reheguaSRC-008

1910Ypykuatia mba’e

Currículo Colegio Mercantil rehegua

Hoja escaneada plan oficial Colegio Mercantil ary 1910, orekóva cabezal impreso ha anotaciones administrativas.
PyKo plan 1910 okorresponde etapa de crecimiento Colegio-pe oregistráva cronología canónica upe arýpe guarã.

Archivo Nacional del Paraguay · Colegio Mercantil-peguare plan oficial, 1910

Fuente canónica reheguaSRC-010

tekove mapa · 04

Humanismo, Léi ha ñe’ẽ público

1907 oconcentra heta dimensión Serafina carrera-pe. Upe arýpe omoherakuã Humanismo ha omohu'ã iñembokatupyry jurídico, jepénte umi fuente ndohejái oñemboguejy cronología pukukue grado peteî fecha-pe. Ko tesis ndaha'éi peteî requisito universitario añónte: oñe'ê subordinación kuñanguéra biología, derecho, Constitución ha organización social-gui, ha omoambue umi argumento oñemosarambíva'ekue voi iñe'ê pública-pe peteî programa tuichavévape.

Serafina rembiapo abogada ramo ojekuaa kuatia rupive upe rire. Ary 1908-pe oñenombrá chupe Consejo Nacional de Educación miembro ramo. Ary 1910-pe, Congreso Femenino Internacional renondépe, he'i omba'apoha isãsópe abogada ramo ha omombe'u jurista paraguayo-kuéra omoĩse hague chupe Superior Tribunal-pe; ndojehechaukái ha'e oiko hague miembro upe cargo-pe. Kuatia judicial ha abogada-kuéra réra rysýi ohechauka hembiapo umi tribunal rehegua ary 1920 mbyte peve.

1907

Humanismo: tesis osẽva’ekue ary 1907-pe

Humanismo (1907) ombyaty tesis Serafina Dávalos orekóva portada ha frontispicio facsímil ha capítulo ha'eháicha "Kuña ser biológico ramo", "Kuña tembiguái reko ndaha'éi natural", "Kuña Léi renondépe" ha "Kuña Paraguaya Constitución Nacional renondépe"; Pe texto-pe he'i ijehe ha'eha "Mbo'ehára Colegio Nacional-pe".

1907-pe (doctorado); bachillerato ojedeclaráva 1901 térã 1902 jave

Porandu ojepe'áva

Cronología del Derecho grado: 1901/1902 ha 1907 oñombohovái

Peteî anexo biográfico ojoajúva Humanismo rehe omoî fecha bachillerato jasypateĩ 1901, Parker ohupyty bachillerato 1902 ha doctorado 1907. Péicha grado de médico, "laureado de médico" oime oñondive 8 de jasypokõi 1907 (Berino), fecha autor jasyporundy 1907 Humanismo ha tradición defensa jasyporundy 17 ary 1907-pe; Oñembojoapy ko'ã mba'épe conflicto interno 1903 jave "2o año" ha "3o año de Derecho".

15 jasypokõi ary 1908-pe

Oñemoîvo Consejo Nacional de Educación-pe

Ko decreto oñemoherakuãva Registro Oficial 1908-pe (p.409) ombohéra Dra. Serafina Dávalos, Eligio Ayala, Ignacio A. Pane ha Andrés Gubetich ndive, miembro Consejo Nacional de Educación, corporación ojedeclaráva iñakã'ÿre orenunsia térã cesación opavave miembro; ambue decreto oregistra renuncia oaseptáva 13 de jasypa 1908 jave.

21 guive 24 peve jasypo ary 1910-pe

Congreso Internacional de la Mujer ary 1910-pe: delegación, presidencia, debate ha ñemboty

Serafina Dávalos oparticipa delegada paraguaya ramo Primer Congreso Internacional de la Mujer-pe, ha'e kuri miembro Comisión de Propaganda América-pe ha oñenombra omyakã haguã sección de Derecho. Omyakã sesión 21 jasypome Escuela Presidente Roca-pe, omoî propuesta divorcio absoluto ñomongetarã, ha 24 jasypome ome'ê discurso de clausura ha odeclara formalmente congreso oñembotýha. Upe discurso-pe odefende personalidad plena kuñanguéra orekóva, coeducación, acceso empleo público-pe, sufragio activo ha pasivo ha salario joja.

24 jasypo ary 1910-pe

Abogacía rembiapo isãsóva ha peteĩ propuesta Superior Tribunal-pe g̃uarã (1910)

Ary 1910 jasypo 24-pe, iñe'ẽ omohu'ãva atýpe Serafina he'i: «ejerzo libremente mi profesión de abogada» (castellano-pe). Upéva ohechauka omba'apo hague abogada ramo upe árape. Avei omombe'u heta jurista, ijapytépe Cecilio Báez, omoĩse hague chupe Superior Tribunal-pe. Pe propuesta ojekuaa propuesta ramo, péro ndojehechaukái ha'e omba'apo hague upe cargo-pe.

1909–1925

Práctica jurídica kuatia rehegua, 1909–1925

Peteî acción procesal ary 1909 guive, directorio profesional ary 1915 guive ha evaluación contemporánea 1925 guive opermiti jajapo documentación oîha Serafina Dávalos foro paraguayo-pe.

Humanismo

Kuatia jehechauka

Humanismo, biografía ha derécho

Peteî tembiapo, peteî declaración primera persona, biografía hi'aguîva itiempo ha registro judicial: objeto documental omoirûva capítulo omyengovia'ÿre lectura fuente-kuéra.

24 jasypo ary 1910-peKuatia ndojehechaukáiva ra'anga ypy

Práctica jurídica primera persona rehegua

Discurso omohu'ãva aty 24 jasypo ary 1910-pe, Serafina he'i ha'e voi omba'apoha abogada ramo isãsópe. Kóva ohechauka omba'apo hague ary 1910-pe, péro ndohechaukái upe tembiapo oñemotenonde hague opa ára 1957 peve.

Primer Congreso Internacional de la Mujer · discurso de clausura, 24 jasypo ary 1910-pe

Fuente canónica reheguaSRC-003

tekove mapa · 05

Redes estadounidenses ha organización feminista

Serafina participación redes de reforma ha organización de mujeres-pe ndopái congreso 1910-pe. Ary 1916-pe oñepresenta secretaria ramo Comité Nacional Paraguayo Primer Congreso Americano de Niños-pe; Ary 1920 ofigura ojoajúha comisión estatuto Centro Feminista Paraguayo; Ary 1936 jave, Unión Paraguaya de la Mujer oiporavo concejal-pe.

Ary 1950 rupi, Serafina réra ojekuaa jey Liga Paraguaya Pro Derechos de la Mujer kuatia ryepýpe: umi fuente ohechauka consejera ramo ha upe rire presidenta honoraria ramo. Oĩ joavy mba'éichapa ha'e oike liga ñemopyenda ary 1951-pe, upévare ko biografía nde'íri hese fundadora kuatia ohechaukáva'ỹre. Hesakãva ha'e heta kuña derecho rehegua aty, heta ñemoñare pukukue, osegi hague omomba'e chupe hembiapo rehe.

1916

Primer Congreso Americano de Niños: secretario del Comité Nacional del Paraguay

5o Boletín Primer Congreso Americano Infantil ohechakuaa Serafina Dávalos secretaria Comité Nacional del Paraguay. Umi dato omoîva estructura paraguaya ryepýpe oarticuláva participación nacional peteî reunión continental oñededikáva mitãnguérape ha ohechauka dimensión institucional orekóva actividad pública ohasáva mbo'epy, derecho ha Colegio Comercial. Pe kuatia katu oheja ñandéve ñamoañete pe cargo de secretaria añoite: ndohechaukái ijeheguiete oho hague congreso-pe térã ojapo hague ambue función.

1920

Centro Feminista Paraguayo: comisión estatutos

Peteî informe oñemoherakuãva 1936 jave omopu'ã jey formación Centro Feminista Paraguayo ary 1920 jave ha omoî Serafina Dávalos umi omoheñóiva comisión estatutos apytépe. Ko mención tuicha mba'e ombojoajúgui ndaha'éi umi discurso derecho orekóva kuñanguéra rehe añónte, sino tembiapo organización ha elaboración norma interna peteî entidad feminista. Fuente ha'e retrospectiva: ohasa dieciséis ary episodio ha publicación, distancia temporal oñongatúva explícitamente proyecto.

28 jasypoapy ary 1936-pe

Unión de Mujeres del Paraguay: concejal ojeporavóva

28 jasypoapy ary 1936-pe, Unión Femenina del Paraguay maranduhaipyre omoherakuã Dra. Serafina Dávalos ojeporavo hague consejera ramo organización mokõiha asamblea-pe. Ko kuatia ohechauka heta ary rire avei oĩ hague kuñanguéra derecho rehegua atykuérape, ha oñemoĩ hague chupe consejo-pe ambue institución-pe. Ko tembiapo omombe'u pe cargo oñehaíva añónte, ndaha'éi umi función ejecutiva pe kuatia nomombe'úiva.

1951–1957

Liga Paraguaya de Derechos de la Mujer: roles en los cincuenta

Ary 1951 ha 1957 apytépe kuatiakuéra ombojoaju Serafina Liga Paraguaya Pro Derechos de la Mujer ndive: jehaipyre tapykuegua he'i ha'e hague asesora pe ñepyrũme, ary 1952 guive kuatia ohechauka consejera ramo, ha ary 1956 guive presidenta honoraria ramo. Umi mba'e ohechauka ha'e oĩ hague upe movimiento-pe hekove paha peve. Péro umi fuente ndojoajúi mba'éichapa ha'e oike liga ñemopyenda ary 1951-pe; ndaipóri acta ypykue térã lista fundacional, ha upévare ko sitio nde'íri hese fundadora.

tekove mapa · 06

Óga, Honoria ha tekove okakuaapámava

Serafina rekove tee rehe oñeñe'ẽvo tekotevẽ oñeñangareko porã kuatia ohechaukávare. Ary 1906 guive Honoria Balirán oĩ kuatiápe Serafina ndive Colegio Mercantil-pe, mbo'ehára ha secretaria ramo. Heta ary rire, tapicha mandu'a ha testimonio-kuéra oiporu umi ñe'ẽ «secretaria privada», «compañera inseparable» térã «compañera de vida». Umi ñe'ẽ oñemombe'u máva he'i hague reheve; ndaikatúi oñemoĩ Serafina ha Honoria he'i haguéicha ijehe, upéva ndojehaíri kuatiápe.

Pe óga oheja ñandéve jasegui ambue historia material. Ko evaluación patrimonio oficial omoî construcción ary 1914 jave, jepénte ofalta gueteri peteî contrato, plano original, permiso ha autorización arquitectónica contemporánea. Umi registro dominio rehegua ohechauka Honoria ha'eha Propiedad 3.335 jára jasyteĩ 1957 mboyve, Estado ojogua hague upe inmueble upe jasýpe ha ary 1963-pe oñeinskrivi IPS favor-pe. Okañy gueteri enlace omyesakãva mba'éichapa ha araka'épa Honoria ojogua upe inmueble.

1914

Casa Serafina ñemopu’ã oñepyrũ ary 1914 guive.

Secretaría Nacional de Cultura ñehesa'ỹijo tembiasakue rehegua omohenda ary 1914-pe Serafina Dávalos ndive ojoajúva óga ñemopu'ã jerure.

jasyteĩ ary 1957 mboyve–28 jasypoapy ary 1963-pe

Pe óga: peteĩ cadena de propiedad ojehechaukáva ha peteĩ eslabón ndojekuaái gueteri

Umi kuatia propiedad rehegua ohechauka Honoria ha’éma hague Finca 3.335 jára jasyteĩ 1957 mboyve; Estado ojogua Honoria-gui 23 jasyteĩ ary 1957 jave ha inmueble ojeregistra IPS favor-pe 28 jasypoapy 1963 jave.

tekove mapa · 07

1957: ñemano, káusa ha porandu abierta

Serafina omano 27 de jasyporundy ary 1957. Oñemopu'ã jey haguã umi jasy paha, jepénte upéva, tekotevê ojesepara porã umi documento registro, mandu'a ha acusación oúva upe rire. Ojehai kuatiápe óga ñemuha Estado-pe jasyteĩ 1957-pe; Ambue tembiasa residencia, pirapire ha bienes rehegua ojekuaa upe rire ha ndorekói peso evidencial peteĩchagua.

Maranduhaipyre ary 1957–1959-pegua oipytyvõ ojejuhu hag̃ua Causa N.º 154/1957 rehegua marandu; oñongatu testimonio, acusación ha ñembohovái público ojoajúva Honoria Balirán ha Serafina ára paha rehe. Pe expediente judicial ypykue ha mba'éichapa opa pe caso ndojehupytýi gueteri. Upévare ndaikatúi oñemombe'u juicio paha kuatia ndohechaukáiva: oñemboja'o mba'e ojekuaa porãva ha mba'e umi tapicha he'íva, ha oñeheka gueteri expediente tuichakue.

27 jasyporundy ary 1957-pe

Serafina Dávalos ñemano

Serafina Dávalos omano 27 jasyporundy ary 1957-pe. Upe arange ojeporu hembiasakue rysýipe, heta jehai ha kuatia omoneĩgui, umíva apytépe peteĩ kuatia oñe'ẽva imano rehe ary 1957-pe ha hogaygua mandu'a. Upe rireguáva hembiasakue hasyve oñehesa'ỹijo hag̃ua. Ojeheka gueteri acta civil de defunción oñembojoja hag̃ua kuatia ypykue rehe, péro ndojejuhúi haguére noñemoĩri duda upe arange rehe.

1957–1959

Porandu ojepe'áva

Residencia ha bienes paha: umi hecho registro rehegua versus umi tembiasakue ojoavyva

Oñepyrûvo 1957 oî peteî hecho registro firme: documentación propiedad rehegua ohechauka Honoria Balirán ha'éma hague Inmueble 3.335 jára ha Estado ojogua hague upe inmueble 23 jasyteĩ jave, upéi umi cuenta moõpa oiko Serafina upe venta rire, ambue propiedad, financiamiento orekóva, ha circunstancia financiera jasy paha ofigura denuncia 1959 ha ary umi mandu’a oúva upe rire. Ko sitio omantene mokõive plan separado: escritura ha cadena de dominio peteî parte; alegato ha mandu’a ambue gotyo, ojejuhu peve kuatia primario pyahu.

tekove mapa · 08

Peteĩ mandu’a osegíva omoheñói ko’áĝagua

Serafina mandu'a ndoikovéima aranduka tembiasakue rehegua añónte. Ary 2000 mbyte guive, héra oĩ avei aty cultural feminista-kuérape, La Serafina-icha. Ary 2019 ha 2024 mbytépe biografía, historieta ha ñoha'ãnga pyahu omombe'u jey hekove opaichagua tapichápe. Umi forma pyahu ohechauka hembiasakue orekokuaa ambue he'iséva, péro tekotevẽ jey jey ojeporeka ypykuatia rehe.

Ary 2026-pe, mandu'a ohupyty avei peteî patrimonio específico ha dimensión institucional: Léi 7679 omoheñói comisión nacional omoî jey ha omomba'eguasúvo Serafina Dávalos Róga ha omoî inmueble omba'apo haguã centro de memoria ramo kuñanguéra lucha ha derecho-pe guarã. Upe rire instalación mesa de trabajo oipe'a hokê etapa pyahu, pero neíra gueteri equivalente restauración oñemohu'ãva. Pe legado, upe sentido-pe, osegi oiko tiempo presente-pe.

2005 guive; ojehai kuatiáre ary 2007-pe

La Serafina: Serafina réra oñekonverti peteĩ espacio cultural feminista-pe

Aireana ombohéra ijatyha cultural-pe La Serafina, omomba'eguasu hag̃ua Serafina Dávalos-pe. Upe aty he'i omba'apoha ary 2005 guive, ha omyesakã héra ñepyrũ edición 2007 Humanismo-pe.

2019–2024

Aranduka, cómic, mitãnguéra rekove ha ñoha’ãnga: forma pyahu memoria pública rehegua

Ary 2019 ha 2024 mbytépe, Serafina legado oñemosarambi biografía pyahúpe, cómic ha obra teatral ojehai registro editorial, prensa ha fuente oficial.

2026

Léi 7679/2026 ha oñepyrûvo gobernabilidad pública omoî jey haguã Casa Serafina

Léi 7679 omoheñói Comisión Nacional de restauración ha mejoramiento Serafina Dávalos Róga ha odispone, oñemoî jey rire, ofunciona centro de memoria ramo kuñanguéra lucha ha derecho rehe. Ára 6 de jasypoapy 2026 jave, Senado ohai kuatiáre instalación grupo de trabajo interinstitucional omoñepyrû haguã acción.

Ypykuatia

Tekove rapykuere · ypykuatia · 40 umi mba'e ojehuva'ekue oñembojoajuva'ekue. Umi porandu ne'ĩrã oñembohováiva ojehechauka upéicha.

10 / MANDUʼA ÑAMOPUʼÃ OÑONDIVE

Ikatu ko tembiasakue peteĩ pehẽngue oĩ nendive.

Peteĩ taʼanga, kuatiañeʼẽ, manduʼa térã porandu ikatu omoñepyrũ jeporeka pyahu.

Aipota aipytyvõ